Γιατί πήρε φωτιά η αγορά του ελαιολάδου

Η πτώση της παραγωγής, λόγω κλιματικής αλλαγής, και η ταυτόχρονη αύξηση της ζήτησης έχουν οδηγήσει στην έκρηξη της τιμής του ελαιολάδου. Μπορεί να επανέλθει η τιμή; Και πότε; Παράγοντες της αγοράς μιλούν στην «Κ»

«Πουλούσαμε ξαφνικά ακριβά και δεν ξέραμε γιατί», λένε ελαιοπαραγωγοί στην «Κ». Σύντομα διαπίστωσαν ότι η παραγωγή είχε μειωθεί, λόγω των κλιματικών συνθηκών, ενώ η ζήτηση για ελαιόλαδο σε μεγάλες αγορές εξακολουθεί να ανεβαίνει. Τι λένε για την ανισορροπία οι εξαγωγείς σε Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία και τι προβλέπουν για την εξέλιξη των τιμών.

Πέρυσι τον Νοέμβριο, όταν βγήκαν τα πρώτα λάδια από τα ελαιοτριβεία, πουλήθηκαν κάτω από 4 ευρώ. Σύντομα η τιμή για τον παραγωγό άρχισε να ανεβαίνει... Eύκολα έπιασε τα 4 ευρώ και μέσα σε λίγες ημέρες πλησίαζε τα 5 ευρώ. «Βλέπαμε ότι υπήρχε άνοδος, αλλά δεν ξέραμε τι συμβαίνει. Ο ένας με τον άλλο παραγωγό μιλούσαν, ρωτούσαν “πόσο πούλησες;” και ανέβαζαν και αυτοί την τιμή, ζητούσαν περισσότερα χρήματα. Αναρωτιόμασταν τι γίνεται με το λάδι», λέει ο Παύλος Καπλάνης, ιδιοκτήτης της πρότυπης ελαιοκομικής μονάδας Ben Olive Mill στην Aνω Μεσσηνία, ο οποίος διαθέτει ελαιώνα αλλά και ελαιοτριβείο και συσκευαστήριο. «Αν σου δίνουν καλή τιμή, δεν ρωτάς και πολλά. Απλώς πουλάς», συμπληρώνει.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, στη γειτονική Λακωνία είχε συμβεί αυτό που ο κ. Νίκος Δήμας, ο οποίος διαθέτει μονάδα τυποποίησης ελαιολάδου στο Κορωπί, παρομοιάζει με το «πέταγμα της πεταλούδας» όσον αφορά στην επίδραση που είχε στην αγορά ελαιολάδου εκείνη η «απόβαση» Ισπανών εμπόρων.

«Κάποιοι εκπρόσωποι ήρθαν να αγοράσουν ποσότητες για λογαριασμό ισπανικής αλυσίδας. Εδιναν 5,5 ευρώ το λίτρο. Απίστευτη τιμή για εκείνη την εποχή», περιγράφει. «Οι ποσότητες ελαιολάδου που είχαν μείνει στις δεξαμενές ήταν μικρές, αλλά η νέα σοδειά του 2022-2023 βρισκόταν προ των πυλών», προσθέτει. «Και όλοι ήξεραν ότι οι ελληνικοί ελαιώνες είναι φορτωμένοι με καρπό».

Η Ισπανία

Οι μεμονωμένοι παραγωγοί αλλά και οι συνεταιρισμοί και οι μεταποιητές δεν είχαν εικόνα για το τι συμβαίνει στην παγκόσμια αγορά ελαιολάδου, όπου την πρωτοκαθεδρία έχει η Ισπανία. «Η Ισπανία πέρυσι παρήγαγε το 50% του μέσου όρου της παραγωγής της. Από 1,6 εκατ. τόνους παραγωγή που μπορούν να φτάσουν, έπεσαν σε 700.000 τόνους πέρυσι. Και η Ιταλία είχε πολύ μικρότερη παραγωγή. Παράλληλα η ζήτηση έχει ανέβει σε όλο τον κόσμο. Στην Αμερική πριν από δέκα χρόνια κατανάλωναν 60.000 τόνους, τώρα χρειάζονται 300.000», λέει ο κ. Βασίλης Φραντζολάς, δοκιμαστής και σύμβουλος ποιότητας ελαιολάδου.

Ετσι, οι Ισπανοί και Ιταλοί έμποροι βγήκαν προς αναζήτηση ποσοτήτων χύμα έξτρα παρθένου ελαιολάδου για να μπορέσουν να ανταποκριθούν σε συμβόλαια με ρήτρες, με τα οποία είχαν δεσμευθεί. Το κόστος πληρωμής της ρήτρας είναι πολύ μεγαλύτερο από το να πληρώσεις το ελαιόλαδο λίγο παραπάνω.

Η αύξηση της τιμής, στα 5,5 ευρώ, σταδιακά διαδόθηκε σε όλη τη χώρα ενώ η συγκομιδή του καρπού βρισκόταν σε εξέλιξη. Ομως κανένας δεν μπορούσε να προβλέψει τι θα συνέβαινε. Συνήθως στην αρχή της συγκομιδής οι τιμές είναι υψηλές, όμως μετά, όσο αυξάνονται οι ποσότητες του προϊόντος στην αγορά, πέφτουν. Συνήθως, αλλά τίποτα δεν φαίνεται να πηγαίνει όπως συνήθως.

Στη Σητεία, το διάσημο ελαιόλαδο της περιοχής της Χρυσοπηγής πουλήθηκε 5,15 ευρώ το λίτρο, τον Μάρτιο, σε εμπόρους από την Ελλάδα αλλά και την Ιταλία. «Ευκαιρία» για τα δεδομένα τότε. «Ελεγα στους άλλους αγρότες του συνεταιρισμού να κρατήσουν ποσότητες και να τις πουλάνε σταδιακά. Αλλά ήθελαν να προλάβουν την καλή τιμή», λέει ο παραγωγός Βιτσέντζος Κορνάρος, επαγγελματίας αγρότης στη συγκεκριμένη περιοχή της Κρήτης, ο οποίος τυποποιεί και διαθέτει μόνος του το ελαιόλαδό του.

Πολλοί, όταν είδαν τις τιμές να ξεπερνούν τα 5 ευρώ, βιάστηκαν να πουλήσουν και έτσι οι δεξαμενές στην Ελλάδα –παρά το γεγονός ότι πέρυσι είχε παραγωγή-ρεκόρ–, άδειασαν.

Τα παγκόσμια δεδομένα –τα οποία διαμορφώνουν και τις τιμές– έγιναν ευρύτερα γνωστά τον Μάρτιο στην Ελλάδα. «Στην αρχή όλοι έλεγαν «εντάξει, λογικό, να ανέβει η τιμή αφού όλα έχουν ανέβει. Τα εφόδια, τα εργατικά, το κόστος ζωής. Κάπου κοντά στον Μάρτιο καταλάβαμε ότι οι καύσωνες στην Ισπανία, είχαν μειώσει δραματικά τις ποσότητες και μόνο εμείς είχαμε λάδι στην Ευρώπη», λέει ο κ. Καπλάνης. Δεν υπάρχει κάποιος τρόπος πληροφόρησης για τους παραγωγούς; «Από όσα γράφονται στις εφημερίδες και τα sites. Αλλά πολύ συχνά είναι εντελώς αντικρουόμενα και δεν ξέρεις τι να πιστέψεις», απαντά.

«Oι παραγωγοί ή οι συνεταιρισμοί μαθαίνουν και από τους μεσάζοντες που έρχονται εδώ να πάρουν το λάδι. Ξέρω, σας φαίνεται παράξενο. Κανονικά όποιος πουλάει λέει πόσο πουλάει το προϊόν του, αλλά στο ελαιόλαδο δεν συμβαίνει αυτό. Ερχονται εκείνοι και μας λένε την τιμή που δίνουν και αν θέλεις πουλάς. Φυσικά δεν θα έρθει κανείς να σου πει “καίγομαι”, “καταστράφηκα” χρειάζομαι οπωσδήποτε το προϊόν σου», προσθέτει.

Στο μεταξύ, παραμονές τουριστικής περιόδου, την άνοιξη, εστιάτορες και ξενοδοχεία όταν είδαν ότι ανεβαίνει η τιμή, σταμάτησαν να αγοράζουν ελαιόλαδο, πιστεύοντας ότι κατά τα ειωθότα θα πέσει. «Ελάχιστοι δέσμευσαν ποσότητες σε συγκεκριμένες τιμές. Οι υπόλοιποι ίσως να μην μπορούσαν κιόλας γιατί χρειάζεται να έχεις κεφάλαιο», λέει ο κ. Καπλάνης. Οσο οι διαθέσιμες ποσότητες λιγόστευαν, τόσο η τιμή ανέβαινε. H ερώτηση στην αγορά είναι «λάδι έχετε;» και όχι «πόσο έχει το λάδι;». Τον Αύγουστο οι τυχεροί που είχαν ακόμα λάδι πούλησαν στα 8,3.

Αδειες δεξαμενές

Η αυξημένη ζήτηση στράγγιξε τις δεξαμενές. «Από τον Ιούλιο δεν έχουμε πλέον λάδι. Ολοι περιμένουν τη νέα σοδειά. Ερχονται και μας λένε: Ξέρουμε ποια είναι η τιμή, κράτησέ μου λάδι». Και το πρώτο συμβόλαιο για λάδι που κλείστηκε για τη φετινή σοδειά σε δημοπρασία στους Αγίους Απόστολους Λακωνίας πουλήθηκε στην τιμή των 9,25 ευρώ (τιμή για τον παραγωγό πάντα).

Τώρα οι παραγωγοί έχουν τα μάτια στραμμένα στα ελαιόδεντρα, όμως φέτος στην Ελλάδα η παραγωγή προδιαγράφεται εξαιρετικά μειωμένη. «Βιαζόμαστε να μαζέψουμε. Είμαστε λίγο ανήσυχοι να μη συμβεί κάτι την τελευταία στιγμή. Γιατί συνέχεια κάτι συμβαίνει», λέει ο κ. Καπλάνης.

Το πλήγμα της ξηρασίας

Μετά την περυσινή υπερπαραγωγή στην Ελλάδα είναι φυσικό η επόμενη χρονιά να είναι χαμηλή, έτσι συμβαίνει συνήθως με τα ελαιόδεντρα, δίνουν μεγάλη παραγωγή χρόνο παρά χρόνο. Κάποιοι επιπλέον παράγοντες έχουν παίξει ρόλο ώστε να μειωθεί ακόμη περισσότερο η παραγωγή. Τον Ιούλιο οι κατά τόπους ΔΑΟΚ (Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας) έδιναν πρόβλεψη παραγωγής 215.000 τόνων για την Ελλάδα, ωστόσο οι εκτιμήσεις λίγο πριν ανοίξουν τα ελαιοτριβεία μιλούν για αρκετά χαμηλότερη παραγωγή. Οι υψηλές θερμοκρασίες την άνοιξη και την εποχή της ανθοφορίας έφεραν πρόβλημα στο δέσιμο των καρπών, ενώ και η ξηρασία δεν βοήθησε για να μεγαλώσουν οι ελιές. «Η παραγωγή της Ελλάδας είναι πιθανό να πέσει στα όρια της εσωτερικής αυτάρκειας, δεδομένης της χαμηλής καρπόδεσης και της ξηρασίας του καλοκαιριού», εκτιμά ο Βασίλης Μουσελίμης, γεωπόνος ειδικός στην ελαιοκομία.

«Ο χειμώνας ήταν πολύ ζεστός και το δέντρο δεν πρόλαβε να κοιμηθεί για να ξεκουραστεί και να μπορέσει να αποδώσει», εξηγεί ο κ. Νικόλαος Μάρκελλος, ελαιοπαραγωγός στην Κορινθία, κοντά στα Λουτρά της Ωραίας Ελένης, όπου διαθέτει 6.000 ρίζες, κυρίως της ποικιλίας μανάκι. Συσκευάζει ο ίδιος το ελαιόλαδο που παράγει. «Φέτος το ποσοστό ακαρπίας φτάνει στο 50%. Θα ξεκινήσουμε τη συγκομιδή αργότερα και ίσα που θα πάρουμε μυρωδιά από ελαιόλαδο». Οσο για τις τιμές για τους παραγωγούς, υπολογίζει ότι θα κυμανθούν από 8,5-10 ευρώ. «Πέρυσι η τιμή που έδινε το ελαιοτριβείο στους παραγωγούς ήταν από 4,35-4,7, οπότε μπορούμε να καταλάβουμε πόσο μεγάλη είναι η διαφορά», λέει ο κ. Μάρκελλος.

«Η παραγωγή της Ελλάδας είναι πιθανό να πέσει στα όρια της εσωτερικής αυτάρκειας, δεδομένης της χαμηλής καρπόδεσης και της ξηρασίας του καλοκαιριού».